نام سنگ مرمریت یا Marble از واژه یونانی “Marmaros” به معنای «سنگ درخشان» گرفته شده است. در زبان انگلیسی، واژه Marble به مجموعهای از انواع مختلف سنگها اشاره دارد و مرمر، مرمریت و چینی کریستال نیز از جمله سنگهایی هستند که تحت عنوان Marble شناخته میشوند. با این حال، در بازار ایران برای هر یک از این سنگها نامهای متفاوتی به کار میرود. بر اساس دستهبندیهای ایرانی از سنگهای طبیعی، بهترین معادل برای واژه Marble، مرمریت است. در این مقاله از سنگ پارسا قصد داریم به معرفی سنگ مرمریت بپردازیم.
سنگ مرمریت چیست؟
مرمریت یک سنگ دگرگونی است که از تغییر شکل سنگهای آهکی تحت فشار و حرارت بسیار بالا و در طی زمان به وجود آمده است. این سنگ از کلسیت (CaCO3) تشکیل شده و در خالصترین حالت خود به رنگ سفید استخراج میشود. سطح مرمریت، شبیه به بلورهای شکر، دانهدانه و براق است.
انواع سنگ مرمریت
در ادامه به معرفی انواع سنگ مرمریت میپردازیم.
سنگ آهک بلورین
این نوع مرمریت خالصترین نوع از سنگهای مرمریت است و کریستالهای آن در مقایسه با دیگر سنگها بزرگتر هستند. سنگ آهک بلورین معمولاً به رنگ سفید استخراج میشود، اما نمونههای رنگی آن نیز در معادن وجود دارد.
سنگ اونیکس (Onyx)
این نوع مرمریت با نامهای کوارتز، مرمر یا کلسدونی شناخته میشود. ساختار کریستالی آن در مقایسه با سنگ آهک بلورین کوچکتر است و این سنگها معمولاً دارای تنوع رنگی بسیار زیادی هستند.
مرمریت رسوبی آواری (Clastic)
در ساختار این نوع مرمریت، خردههای سنگ، فسیلهای درهمتنیده، سیلیکا یا مواد آهنی قابلمشاهده هستند.
مرمریت سرپانتین (Serpentine)
این نوع مرمریت به رنگ سبز است و رنگ آن ناشی از وجود گروهی از مواد معدنی به نام سرپانتینهاست که با آهک ترکیب شده و رنگ سبزی به مرمریت میبخشند. البته، انواعی از مرمریت سرپانتین با تمایل به رنگ زرد یا آبی نیز از معادن استخراج میشوند.
رنگبندی سنگ مرمریت
رنگ مرمریت به دو روش طبیعی و مصنوعی ایجاد میشود. به عنوان مثال، سنگ مرمریت صورتی نقده ایران یا هرات افغانستان به دلیل وجود اکسید آهن دهیدراته به طور طبیعی صورتی هستند. با این حال، تولیدکننده ممکن است برای تقویت رنگ صورتی این سنگ از رنگ نیز در پشت آن استفاده کند. تولیدکنندگان همچنین میتوانند در فرآوری مرمریتهای بیرنگ یا نباتی از رنگ استفاده کنند. برای افزایش مقاومت سنگها، تولیدکنندگان از اپوکسی در پشت سنگ استفاده میکنند؛ و اگر بخواهند مرمریت بیرنگ یا خنثی را به رنگ دلخواه درآورند، از رنگ در پشت توری اپوکسی بهره میبرند.
به طور کلی، مرمریتهای روشن نسبت به نمونههای مشکی طرفداران بیشتری دارند؛ چرا که لکهای ایجاد شده در اثر تماس با اسید روی سنگهای مشکی بسیار نمایانتر از سنگهای روشن است.
مرمریت یک سنگ رسوبی است که معمولاً در رنگهای روشن از معادن استخراج میشود. این سنگ قلیایی است و در برابر اسید مقاوم نیست، اما مقاومت حرارتی بالایی دارد. مرمریت سنگی نرم و قابل سابپذیر است.
سنگ مرمریت چگونه ساخته میشود؟
سنگ آهک یا لایم استون (Limestone) منبع اصلی تشکیل سنگ مرمریت است؛ بنابراین برای درک فرآیند تولید مرمریت در طبیعت، ابتدا باید نحوه تشکیل آهک را بررسی کرده و سپس به فرآیند دگرگونی آن بپردازیم. کلسیم کربنات، رسوبی است که از باقیمانده بافتهای زنده مانند صدف، غشای جانورانی همچون حلزون و خرچنگ یا استخوانها تشکیل میشود. مرمریتها در واقع حاصل افزایش دما و فشار در طی فرآیند رانش صفحات زمین هستند. البته برخی انواع مرمریت زمانی شکل میگیرند که ماگمای آتشفشانی دمای سنگ آهک را افزایش میدهد. دما و فشار دو عاملی هستند که باعث کریستالی شدن کلسیت موجود در سنگ و تغییر بافت آن میشوند.
با گذشت زمان، این کریستالها بزرگتر شده و به هم پیوند میخورند و در نهایت ظاهری شبیه به بلورهای براق شکر ایجاد میکنند. در اثر حرکت صفحات زمین، سنگ مرمریت میشکند و تکههای باقیمانده مجدداً تحت تأثیر حرارت به هم پیوند میخورند. این فرآیند شکست و ترمیم پیوسته منجر به تشکیل شیارها و رگههای زیبایی در مرمریت میشوداگر در فرآیند دگرگونی سنگ مرمریت، مواد معدنی دیگری وارد شوند، محصول نهایی به جای مرمریت، به سنگ میکا (Mica) تبدیل میشود.
معادن سنگ مرمریت در ایران
معادن مرمریت فراوانی در ایران وجود دارند که 54 درصد از معادن سنگی کشور را تشکیل میدهند. در ادامه برخی از این معادن را معرفی میکنیم:
- مرمریت آباده
- مرمریت اسپایدر
- مرمریت پرطاووسی ارسنجان
- مرمریت جوشقان
- مرمریت چریکی
- مرمریت جیرفت
- مرمریت دهبید (آرا – زارع سوپر – شایان)
- مرمریت سیمکان
- مرمریت نجف آباد
- مرمریت مهکام
- مرمریت هرسین
- مرمریت خوی
- مرمریت دیپلمات
- مرمریت دیاموند
- مرمریت چهرک
- مرمریت بجستان
- مرمریت اپرادور
- مرمریت انارک
- مرمریت خوبسنگان
- مرمریت پرشین سیلک (امپرادور)
- مرمریت گوهره
- مرمریت معلی یزد
- مرمریت نظر آباد
- مرمریت روشن بیرجند
- مرمریت گل چشمه محلات
- مرمریت گل رز
- مرمریت پل پیشه کردستان
- مرمریت رز بافق
این معادن تنها بخشی از معادن مرمریت ایران هستند. مرمریت اداوی، شناختهشدهترین مرمریت ایرانی است که در معادن بیابانک و خور استخراج میشود.
ویژگیهای سنگ مرمریت
سنگ مرمریت دارای ویژگیهای خاصی است که در زیر به آنها اشاره شده است.
ظاهر درخشان
یکی از ویژگیهای برجسته سنگ مرمریت، ظاهر درخشان آن است که همواره توجه مجسمهسازان بزرگ را به خود جلب کرده است. کریستالهای بلور مانند بر روی سطح این سنگ، به راحتی میتوانند مرمریت را از دیگر سنگها متمایز کنند.
مقیاس سختی پایین
برای تعیین سختی سنگها، از مقیاسی به نام مقیاس سختی موس (Mohs) استفاده میشود که عددی بین ۱ تا ۱۰ را برای سختی سنگ مشخص میکند. سنگ مرمریت در این مقیاس دارای سختی ۳ است؛ به این معنی که میتوان با یک چاقوی فولادی بر روی آن خط انداخت.
رنگ روشن
رنگهای مرمریت عموماً روشن هستند و خالصترین نوع آن به رنگ سفید است. اما حتی در خالصترین مرمریت نیز مواد معدنی دیگری وجود دارند که باعث ایجاد رگهها و طیفهای رنگی مختلف در آن میشوند. اگر مرمریت حاوی مقادیر زیادی مواد معدنی ذغالی یا بیتومینه (Bituminous) باشد، مرمریت سیاه خواهد بود. مرمریت بهطور معمول در رنگهای خاکستری، قهوهای، صورتی، سبز، زرد یا آبی نیز استخراج میشود.
واکنش به اسید هیدرولیک
اگر اسید هیدرولیک رقیق شده بر روی مرمریت ریخته شود، سنگ به شدت کف میکند؛ اگر مرمریت سیاه یا تیره باشد، لک حاصل از برخورد اسید به وضوح بر روی آن نمایان میشود. بسیاری از افراد از این واکنش برای تشخیص مرمریت طبیعی از مرمریت تقلبی استفاده میکنند. این ویژگیها در بخشهای بعدی که درباره کاربردها صحبت خواهیم کرد، نقش مهمی ایفا خواهند کرد.
سابپذیری بالا
مرمریت سنگی نرم محسوب میشود و به همین دلیل دارای سابپذیری بالایی است و به راحتی صیقل میخورد.
تنوع زیاد در ظاهر و طرح
مرمریت دارای تنوع رنگی بسیار زیادی است و بسته به مواد معدنی موجود در آن، طیفهای مختلف رنگی را به نمایش میگذارد. برای مثال، اگر مقداری کوارتز (Quartz)، گرافیت (Graphite)، پیریت (Pyrite)، مس یا آهن در ترکیب سنگ وجود داشته باشد، میتوانید مرمریت صورتی، قهوهای، خاکستری، سبز یا رنگهای ابلق را مشاهده کنید.
مقاومت بالا در برابر حرارت
سنگ مرمریت در اثر فشار بسیار زیاد و همچنین حرارت شدید گدازههای آتشفشانی شکل میگیرد؛ بنابراین بهراحتی در برابر ظروف داغ و آتش مقاوم است.
زیبایی چشمنواز در طراحی داخلی
مرمریت با رگههای درهمتنیده و تنوع رنگی بالا، یکی از زیباترین سنگهای طبیعی است که در هر نوع دکوراسیونی به خوبی جلوه میکند.
کاربردهای سنگ مرمریت چیست؟
سنگ مرمریت کاربردهای متنوعی دارد و با توجه به ویژگیهای ذاتی این سنگ، میتوان آن را در موارد مختلفی استفاده کرد. این کاربردها عبارتند از:
صنعت
از پودر مرمریت در صنایع شیمیایی برای خنثی کردن اسید و ترمیم تخریبهای ناشی از اسید در آب و خاک استفاده میشود. همچنین، با حرارت دادن سنگ مرمریت و حذف کربندیاکسید، از کلسیم اکسید باقیمانده یا همان آهک برای کاهش اسیدیته خاک بهرهبرداری میشود.
معماری و ساختوساز
مرمریت یکی از پرکاربردترین سنگها در ساختوساز است. از مرمریت خردشده در ساخت جادهها، زیرسازی ساختمانها و کفسازی ریل آهن استفاده میشود. مرمریت همچنین گزینهای بینظیر برای طراحی داخلی ساختمانهاست؛ به عنوان مثال، میتوان از شکوه مرمریت روی میز ناهارخوری بهره برد یا اسلب مرمریت را به عنوان یک تابلوی بزرگ روی دیوار پذیرایی نصب کرد. به دلیل نرم بودن مرمریت، میتوان از آن برای تراشیدن جزئیات ظریف مانند سرستونها نیز استفاده کرد.
نمای خارجی
در صورت استفاده از مرمریت برای نمای خارجی، باید نوعی از آن را انتخاب کنید که غیر متخلخل باشد تا آب در آن نفوذ نکند و در اثر تغییرات دما آسیب نبیند. همچنین، میتوانید مرمریت را با پوشش نانو آبگریز کنید. مرمریتی که برای فضای بیرونی استفاده میشود، نباید حاوی پیریت باشد تا لک نشود. مرمریت در مجاورت با رطوبت و گازهای موجود در هوا میتواند اسید تولید کند و باعث لیز شدن سطح شود. استفاده از مرمریت با آهک دولومیت در فضای خارجی توصیه میشود، زیرا در اثر فرسایش سطحی، به شکل شن درمیآید.
صفحه کابینت
مرمریت به دلیل مقاومت بالا در برابر رطوبت و ساییدگی، گزینهای مناسب برای صفحه کابینت است. قیمت مناسب مرمریت نیز باعث شده تهیه آن برای صفحه کابینت بدون نگرانی باشد.
روشویی
روشویی مرمریت به دلیل قیمت مناسب و کیفیت بالا انتخابی عالی برای سرویس بهداشتی و حمام است. این سنگ زیبایی خاصی به فضا میبخشد و مقاومت خوبی در برابر مواد اسیدی دارد.
مجسمهسازی
سنگهای مرمریت با ابعاد بزرگ معمولاً برای مجسمهسازی یا ساخت یادوارهها استفاده میشوند. تندیس مصری داریوش بزرگ که در موزه ملی ایران قرار دارد، از سنگ مرمریت ساخته شده است.
مجسمهسازان بزرگی مانند میکلآنژ، دوناتلو، و کانووا از مرمریت کلاسیک کارارا برای خلق شاهکارهای خود استفاده کردهاند.
کفپوش
مرمریت به دلیل مقاومت بالا در برابر سایش، انتخابی عالی برای کفپوش طبقات و پلههاست. این سنگ لوکس ارزش افزودهای به ساختمانهای مسکونی و تجاری میبخشد.
کانترتاپ و صفحه سنگی روی میز
مرمریت گزینهای مناسب برای میز عسلی و میز ناهارخوری است و میتوان آن را در هتلها، مطبها، و ادارات نیز بهکار برد. با این حال، برای جلوگیری از لک شدن، بهتر است روی سطح مرمریت از شیشه استفاده کنید تا مواد اسیدی مانند آبلیمو و سرکه آن را آسیب نزنند.
توصیه برای استفاده از مرمریت
به خاطر داشته باشید که مرمریت بهراحتی لک میشود و در برابر مواد اسیدی مقاومتی ندارد. بنابراین، این سنگ ممکن است گزینه مناسبی برای استفاده در سرویسهای بهداشتی نباشد. به عبارتی، در فضاهایی که احتمال تماس با مواد شوینده و اسیدی وجود دارد، بهتر است از مرمریت استفاده نکنید؛ هرچند راهکارهایی نیز برای استفاده بهینه از مرمریت در چنین مکانهایی وجود دارد. برای مثال، در آشپزخانه میتوانید مرمریت را در بخشهایی که کمتر در تماس با مواد شیمیایی قرار دارند، به کار ببرید. یا اگر آشپزخانه اصلی شما دارای مطبخ است و بیشتر کارها را در آنجا انجام میدهید، میتوانید از مرمریت برای تزئین آشپزخانه اصلی استفاده کنید.
مزایای سنگ مرمریت چیست؟
- مرمریت به دلیل ظاهر شاهانه و لوکس خود شناخته شده است، اما در مقایسه با سنگ مرمر بهمراتب ارزانتر است.
- ظاهر طبیعی مرمریت، بافت و رگههای آن، این سنگ را از دیگر سنگها متمایز میکند.
- مرمریت نه تنها در منازل بلکه برای دفاتر کار و اتاقهای کنفرانس نیز انتخاب مناسبی است.
- به دلیل مقاومت بالای مرمریت در برابر تغییرات دما، این سنگ انتخاب خوبی برای تزئین اطراف شومینه است. حتی میتوانید از مرمریت در فضای اطراف اجاق گاز آشپزخانه استفاده کنید و ظروف داغ را بهراحتی روی آن قرار دهید.
- مرمریت بهراحتی پولیش میشود و جذب آب بسیار پایینی دارد؛ همچنین، با استفاده از پوشش نانو میتوان آن را کاملاً آبگریز کرد.
- این موارد تنها برخی از مزایای سنگ مرمریت هستند و بدون شک این سنگ ویژگیهای مثبت دیگری نیز دارد.
قیمت مرمریت
اولین گام برای تعیین قیمت سنگ مرمریت، انتخاب نوع آن است. پس از آن، باید فاکتورهای دیگری را نیز مدنظر قرار دهید:
ابعاد سنگ مرمریت
هر چه سنگ مرمریت بزرگتر باشد، قیمت آن نیز بالاتر است. مرمریت معمولاً در ابعاد ۴۰ سانتیمتر با طولهای متغیر یا به شکل اسلب بریده میشود. البته شما میتوانید ابعاد سنگ را به تولیدکننده سفارش دهید؛ اما باید در نظر داشته باشید که با افزایش اندازه سنگ، علاوه بر افزایش هزینه خرید، باید بودجه بیشتری را نیز برای نصب سنگ در نظر بگیرید.
فرآوری سنگ مرمریت
روشهای مختلف فرآوری این سنگ بر قیمت نهایی آن تأثیر میگذارند. اسلبهایی از یک نوع مرمریت که به روشهای آتشی (Flame)، هوند (Honed)، تیشهای (Bush-Hammered)، پولیش (Polished)، یا چرمی (Leather) فرآوری شدهاند، قیمتهای متفاوتی دارند.
روشهای تشخیص سنگ مرمریت</b>
برای تشخیص مرمریت اصل و طبیعی، میتوانید از روشهای زیر استفاده کنید.
استفاده از اسید
یکی از روشهای کاربردی که در بخشهای قبلی به آن اشاره شد، استفاده از اسید هیدرولیک رقیق است. با ریختن چند قطره از این اسید روی سنگ، شاهد کف کردن شدید سنگ مرمریت طبیعی خواهید بود.
طیف رنگی
با توجه به نوع سنگ و مواد معدنی موجود در آن، به رگهها و طیف رنگی سنگ دقت کنید. به عنوان مثال، اگر رنگ غالب سنگ خاکستری است، نباید در آن رگههای رنگی متضاد مشاهده شود.
بافت سنگ
بافت پیچیده و رگههای پرپیچ و خم یکی از ویژگیهای خاص مرمریت است. اگر سنگ مرمریت طبیعی نباشد، عمق رگهها به اندازه کافی وجود ندارد.
میزان نرمی سنگ
با کشیدن چاقویی کوچک روی مرمریت، میتوانید میزان نرمی آن را ارزیابی کنید. اگر سنگ طبیعی باشد، اثر چاقو روی آن باقی میماند؛ اما در نمونههای مصنوعی، آسیب کمتری به سنگ وارد میشود.
روشهای تشخیص کیفیت سنگ مرمریت</b>
زیر نور مستقیم و با زاویه ۴۵ درجه به سطح سنگ نگاه کنید. اگر نقاط تاریکی در سنگ نمایان شد، احتمالاً خلل و فرج موجود در سنگ در فرآوری ترمیم شده است. رنگ این قسمتها با سنگ همخوانی ندارد و اگر نقاط تاریک بیش از اندازه باشد، کیفیت سنگ پایین است.
برای تعیین کیفیت سنگی که برای کف استفاده میشود، باید هر دو طرف سنگ را بررسی کنید. به یاد داشته باشید که وجود ترک در سنگ مرمریت امری طبیعی است؛ اما این ترکها نباید روی مقاومت سنگ تأثیرگذار باشند.
نتیجهگیری
همانطور که متوجه شدید، سنگ مرمریت مقاومت بالایی در برابر خط و خش ندارد؛ بنابراین، استفاده از آن برای روی کابینت آشپزخانه مناسب است. البته روشهایی نیز وجود دارد که میتواند مقاومت این سنگ را افزایش دهد. همچنین، مرمریت سنگ نرمی است که بهراحتی میتوان آن را تراشید و به اشکال مختلف درآورد. با توجه به ویژگیهای ذاتی مرمریت، آن را برای ساخت و ساز یا دکوراسیون فضای مورد نظر خود انتخاب کنید و از نمای متفاوتی که ایجاد میکند، لذت ببرید.
